Çocuk kalbini tehdit eden 9 etkene dikkat

Bilge Türk | Çocuk Doktoru
İSTANBUL / TÜRKİYE — Çocuklarda kalp hastalıkları artık yalnız genetik nedenlerle değil, beslenme hataları, hareketsizlik, obezite ve uyku düzensizliği gibi yaşam alışkanlıklarıyla da ilişkilendiriliyor.

Acıbadem Kartal Hastanesi Çocuk Kardiyolojisi Uzmanı Dr. Murat Şahin, son yıllarda çocuklarda kalp hastalıklarının görülme sıklığının arttığını belirterek aileleri uyardı. Şahin’e göre çabuk yorulma, nefes darlığı, çarpıntı, göğüs ağrısı, bayılma ve spor yaparken zorlanma gibi belirtiler “büyüme döneminde olur” denilerek geçiştirilmemeli; bu şikâyetler varsa çocuk kardiyolojisi uzmanına başvurulmalıdır.

Kalp hastalıkları çocuklarda sinsi ilerleyebilir

Kalp hastalıkları uzun yıllar boyunca daha çok ileri yaş hastalığı olarak kabul ediliyordu. Ancak günümüzde çocuklarda ve gençlerde de kalp-damar sağlığını etkileyen risk faktörleri daha sık gündeme geliyor. Genetik yatkınlık, doğuştan kalp hastalıkları ve aile öyküsünün yanı sıra günlük yaşamda yapılan bazı hatalar da çocuk kalbini olumsuz etkileyebiliyor.

Dr. Murat Şahin, çocuklarda kalp hastalıklarının çoğu zaman sinsi ilerleyebildiğini belirterek, özellikle belirtilerin doğru değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Şahin, “Çocuklarda kalp hastalıkları çoğu zaman sinsi ilerlemektedir. Özellikle çabuk yorulma, nefes darlığı, çarpıntı, göğüs ağrısı, bayılma ve spor yaparken zorlanma gibi kalp hastalığının belirtileri olabilecek şikâyetler varsa mutlaka çocuk kardiyolojisi uzmanına başvurulmalı, ‘büyüme döneminde olur’ gibi yanlış bir algıya kapılıp zaman kaybedilmemelidir.” dedi.

Hazır gıdalar ve şekerli içecekler riski artırıyor

Çocukların kalp sağlığını tehdit eden en önemli etkenlerden biri sağlıksız beslenmedir. Hazır ve paketli gıdalar yüksek tuz, şeker ve trans yağ içerebildiği için damar yapısını olumsuz etkileyebilir. Bu ürünlerin sık tüketilmesi zamanla damar sertliğine zemin hazırlayabilir ve kalp hastalıklarının daha erken yaşlarda ortaya çıkmasına neden olabilir.

Aşırı tuz içeren paketli ürünler, çocukluk çağında tansiyon yüksekliği riskini de artırabilir. Bu nedenle çocuklara ev yapımı, doğal ve dengeli beslenme alışkanlığı kazandırılması önemlidir. Cips, işlenmiş atıştırmalıklar, fazla tuzlu ürünler ve şekerli paketli gıdalar mümkün olduğunca sınırlandırılmalıdır.

Şekerli, gazlı ve kolalı içecekler de kalp sağlığını dolaylı olarak olumsuz etkileyebilir. Bu içecekler kilo artışı, insülin direnci ve metabolik dengesizliklerle ilişkilendiriliyor. Kafeinli içeceklerin de çocuk beslenmesinde yeri olmadığına dikkat çeken uzmanlar, fazla kahve tüketiminin çocuklarda ritim bozukluklarını tetikleyebileceğini belirtiyor.

Çocukların günlük içecek tercihlerinde su, ayran ve doğal içecekler öne çıkarılmalı; şekerli içecekler alışkanlık haline getirilmemelidir.

Hareketsizlik ve obezite kalbe yük bindiriyor

Tablet, telefon, bilgisayar ve televizyon karşısında uzun süre hareketsiz kalmak çocukların kalp sağlığını tehdit eden önemli faktörler arasında yer alıyor. Hareketsiz yaşam kalbin yeterince çalışmamasına, dolaşım sisteminin zayıflamasına ve obezite riskinin artmasına yol açabilir.

Dr. Şahin’e göre hareketsiz yaşam tarzı nedeniyle kardiyovasküler sistem kendini sürekli istirahat halindeymiş gibi algılayabilir. Bu durum ani hareketlerde baş dönmesi, göz kararması ve bayılma gibi şikâyetlerin ortaya çıkmasına neden olabilir.

Çocukluk çağı obezitesi de kalp üzerinde ek yük oluşturur. Fazla kilolu çocuklarda yüksek tansiyon, kolesterol yüksekliği ve insülin direnci gibi kalp hastalıklarını tetikleyebilen riskler daha erken dönemde görülebilir.

Bu nedenle çocukların her gün açık havada en az 60 dakika aktif hareket etmeleri, yaşlarına uygun spor aktivitelerine yönlendirilmeleri ve ekran sürelerinin sınırlandırılması öneriliyor. Düzenli fiziksel aktivite yalnız kilo kontrolü için değil, kalp-damar sağlığı, kas gelişimi, uyku düzeni ve ruhsal iyilik hali açısından da önemlidir.

Belirtiler ‘büyüme dönemidir’ denilerek geçiştirilmemeli

Çocuklarda kalp hastalıklarının erken belirtileri bazen aileler tarafından yanlış yorumlanabiliyor. Çabuk yorulma, nefes darlığı, çarpıntı, göğüs ağrısı veya bayılma gibi şikâyetler “büyüme döneminde olur”, “çocuk zayıf yapılı”, “spor yapmaya alışkın değil” gibi ifadelerle geçiştirilebiliyor.

Oysa bu belirtiler bazı durumlarda kalp hastalıklarının erken sinyalleri olabilir. Özellikle spor yaparken zorlanma, koşarken çabuk nefes nefese kalma, egzersiz sırasında bayılma, göğüs ağrısı veya kalpte düzensiz atım hissi mutlaka değerlendirilmelidir.

Ailelerin bu tür şikâyetleri tekrar eden veya belirgin hale gelen çocuklarda zaman kaybetmeden çocuk kardiyolojisi uzmanına başvurması gerekir. Erken tanı, bazı kalp hastalıklarının kontrol altına alınması ve olası risklerin önlenmesi açısından büyük önem taşır.

Uyku, duruş ve aile öyküsü de önemli

Yetersiz ve kalitesiz uyku çocukların kalp sağlığını etkileyebilir. Uyku eksikliği stres hormonlarını artırarak kalp ritmini ve tansiyonu olumsuz etkileyebilir. Çok geç uyuma alışkanlığı olan çocuklarda vücudun biyolojik ritmi de bozulabilir. Bu nedenle çocukların yaşlarına uygun düzenli uyku saatlerine sahip olması ve uyku hijyenine dikkat edilmesi önemlidir.

Duruş ve oturuş bozuklukları da çocuklarda göğüs ağrısı şikâyetlerine neden olabilir. Uzun süre tablet, telefon veya bilgisayar başında eğilerek ve bel desteksiz oturmak, omurgada eğriliklere ve göğüs kafesi şekil bozukluklarına yol açabilir.

Dr. Şahin, bu tür duruş bozukluklarının bazı çocuklarda göğüs ağrısını tetikleyebileceğini belirtti. Bu nedenle ailelerin çocukların ekran başındaki oturuş pozisyonuna ve günlük hareket düzeyine dikkat etmesi gerekiyor.

Ailede kalp hastalığı öyküsü de göz ardı edilmemelidir. Erken yaşta kalp hastalığı bulunan aile bireyleri veya doğuştan kalp hastalığı öyküsü olan kişiler varsa, çocuk daha yakından takip edilmelidir. Bu bilgiler mutlaka doktora aktarılmalı ve gerekli kontroller düzenli şekilde yapılmalıdır.

Çocuklarda kalp sağlığı için 3 kritik test

Çocuklarda kalp sağlığı değerlendirmesinde bazı temel testler önemli rol oynar. Dr. Murat Şahin, çocuklarda kalp sağlığı için EKG, EKO ve gerekli durumlarda efor testinin kritik önem taşıdığını belirtti.

EKG, yani elektrokardiyografi, ritim bozuklukları, düzensiz kalp atımı ve bazı yapısal sorunlar hakkında bilgi verir. Çarpıntı, bayılma, göğüs ağrısı veya ani halsizlik gibi şikâyetlerde ilk tercih edilen, hızlı ve ağrısız bir testtir. Göğse yerleştirilen elektrotlarla kalp ritmi değerlendirilir.

EKO, yani ekokardiyografi, kalbin yapısını ve işleyişini ultrasonla gösterir. Kalp kapakları, kalp kası, doğuştan kalp delikleri ve kan akışı bu yöntemle incelenebilir. Üfürüm, nefes darlığı, morarma veya gelişme geriliği gibi durumlarda EKO büyük önem taşır.

Efor testi ise gerekli durumlarda egzersiz sırasında kalbin performansını ve ritmini değerlendirmek için kullanılır. Genellikle koşu bandında yürüyerek yapılır. Aktif spor yapan, çabuk yorulan veya spor öncesi değerlendirme gereken çocuklarda hayati önem taşıyabilir.

Uzmanlara göre çocuklarda kalp sağlığını korumak için sağlıklı beslenme, düzenli hareket, yeterli uyku, ekran süresinin sınırlandırılması ve belirtilerin ciddiye alınması büyük önem taşıyor.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi için çocuk kardiyolojisi uzmanına başvurunuz.

www.cocukdoktoru.net