Çocuklar için nikotin uyarısı: Yeni tütün ürünleri risk oluşturuyor

Bilge Türk | Çocuk Doktoru

İSTANBUL, TÜRKİYE — Sağlığa Evet Derneği, yeni nesil tütün ve nikotin ürünlerinin çocuklar ile gençler için ciddi bağımlılık riski oluşturduğunu belirterek mevcut yasaların etkin uygulanması çağrısında bulundu.

Dernek temsilcileri, İstanbul’da düzenlenen basın toplantısında Meclis’e gelmesi beklenen yeni tütün düzenlemesine ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Uzmanlar, yeni bir kanundan çok doğru planlama, güçlü denetim ve mevcut tütün kontrolü hükümlerinin kararlı şekilde uygulanması gerektiğini vurguladı.

Çocuklar nikotin ürünlerinin hedefinde

Sağlığa Evet Derneği Başkanı Prof. Dr. Elif Dağlı, çocukların ve gençlerin nikotin ürünleriyle karşı karşıya bırakılmaması gerektiğini söyledi. Dağlı, Türkiye’de tütün ve nikotin endüstrisine karşı uzun yıllardır mücadele ettiklerini belirterek, mevcut tütün kanunlarının yeterli olduğunu ancak uygulamada sorunlar yaşandığını ifade etti.

Dağlı, son dönemde gündeme gelen yeni tütün düzenlemelerinin farklı mecralarda farklı biçimlerde sunulduğunu, buna karşın resmi makamlarca net bir çerçeve ortaya konmadığını söyledi. “Tütün kanunlarımız yeterlidir. Yenisi değil, olanın uygulanması gereklidir” diyen Dağlı, çocukların yeni nikotin ürünleriyle bağımlılık riski altına sokulmaması gerektiğini belirtti.

Uzmanlara göre özellikle e-sigara, ısıtılmış tütün ürünleri ve benzeri “yeni nesil” nikotin ürünleri, gençler için zararsız ya da daha az riskli gibi sunulsa da bağımlılık potansiyeli taşıyor. Bu ürünlerin renkli tasarımlar, dijital içerikler ve yaşam tarzı vurgularıyla pazarlanması çocuklar açısından ayrıca risk oluşturuyor.

Tütün kontrolü sosyal politikalarla ilişkili

Sağlığa Evet Derneği Yönetim Kurulu Üyesi Doç. Dr. Osman Elbek, Dünya Sağlık Örgütü’nün MPOWER politika paketine dikkat çekti. Elbek, tütün kullanımının izlenmesi, dumansız hava sahası, bırakma desteği, uyarılar, reklam yasakları ve vergi politikalarının tütün kontrolünde temel başlıklar olduğunu belirtti.

Türkiye’nin 2008’de Ulusal Tütün Kontrol Programı’nı oluşturduğunu ve 2013’te MPOWER bileşenlerinin tamamını uygulayan ülkeler arasında öne çıktığını hatırlatan Elbek, buna rağmen zaman içinde tütün kullanım oranlarının yeniden yükseldiğini aktardı.

Elbek, tütün kontrolünün yalnızca sağlık politikasıyla sınırlı olmadığını, işsizlik, gelir eşitsizliği, cinsiyet eşitsizliği ve demokratik standartlarla da bağlantılı olduğunu söyledi. Araştırma bulgularına göre yüksek işsizlik ve gelir eşitsizliği, tütün kullanımının artışıyla ilişkili görülüyor. Elbek, başarılı tütün kontrolü için ekonomik eşitlik, cinsiyet eşitliği ve demokratik yönetim ilkelerinin de güçlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

Yeni nesil ürünler güvenli değil

Sağlığa Evet Derneği Yönetim Kurulu Üyesi Tanzer Gezer, nikotin endüstrisinin ürün biçimini değiştirdiğini ancak pazarı genişletme hedefinden vazgeçmediğini belirtti. Gezer, “yeni nesil ürünler” ifadesinin endüstrinin pazarlama diline ait olduğunu, bu ürünlerin güvenli olduğu anlamına gelmediğini söyledi.

Gezer’e göre e-sigara ve benzeri ürünler, “dumansız”, “alternatif”, “teknolojik” ya da “sigara bırakmaya yardımcı” gibi söylemlerle pazarlanıyor. Ancak uzmanlar, bu ürünlerin nikotin bağımlılığı geliştirebildiğini ve özellikle çocuklar ile gençler için ciddi risk taşıdığını vurguluyor.

Gezer, gençlerin dijital mecralarda yoğun şekilde hedef alındığını belirterek, reklam dilinin artık billboardlardan sosyal medya algoritmalarına taşındığını söyledi. Renkli videolar, influencer iş birlikleri ve yaşam tarzı içerikleri üzerinden nikotin ürünlerinin görünürlüğünün arttığını ifade etti.

Sunumda paylaşılan verilere göre, 2026 yılında Gazi Üniversitesi ve Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastaneleri pediatri polikliniklerine başvuran 10-19 yaş arası 488 adölesan üzerinde yapılan çalışmada katılımcıların %21,9’unun en az bir kez, %12,5’inin ise son 30 gün içinde e-sigara kullandığı belirtildi.

Kaçak piyasa ve dijital pazarlama uyarısı

Toplantıda kaçak elektronik sigara piyasasına da dikkat çekildi. Gezer, yalnızca 2025’in ilk 10 ayında 8 milyon 584 binden fazla kaçak elektronik sigara ele geçirildiğini belirtti. Yakalanan miktarın buzdağının görünen kısmı olduğunu söyleyen Gezer, yasa dışı pazarın büyümesinin daha sonra “vergi kaybını önleme” gerekçesiyle yasallaştırma taleplerine zemin hazırlayabileceğini ifade etti.

Uzmanlar, bağımlılık üreten sektörlerin bağımlılıkla mücadelenin tarafı olamayacağını vurguladı. Yeni nesil nikotin ürünlerinin üretimine izin verilmemesi, ithalat yasağının kalıcı hale getirilmesi, satış ve dağıtımın açık biçimde yasaklanması, pazarlama faaliyetlerinin ise suç kapsamına alınması gerektiği belirtildi.

Gezer, yolcu beraberinde yurda giriş istisnasının da kaldırılması gerektiğini savunarak karar vericilere çocuk ve genç sağlığını önceleyen bir düzenleme çağrısı yaptı.

Kanundan çok uygulama planı isteniyor

Sağlığa Evet Derneği Üyesi Efza Evrengil, Türkiye’de sigara satışının son 12 yılda her yıl yaklaşık %5 artış hızıyla büyüdüğünü ve 2025’te 160 milyar adede ulaştığını belirtti. Evrengil, Sağlık Bakanlığı’nın Türkiye Hanehalkı Sağlık Araştırması 2023 verilerine göre tütün kullanım oranının erkeklerde %46,1, kadınlarda %23,6, genel toplamda ise %34,8’e yükseldiğini aktardı.

Evrengil, bazı ülkelerin tütün kullanımını belirli tarihlerde %5’in altına düşürmeyi hedeflediğini ancak bunun kapsamlı bir planla yürütüldüğünü söyledi. Sadece üretim ve ticaret yasağına dayalı yaklaşımların tek başına yeterli olmadığını belirten Evrengil, Türkiye için önceliğin mevcut yasaların etkili uygulanması, çocukların erişiminin engellenmesi ve yeni nikotin ürünlerinin piyasaya sürülmemesi olduğunu ifade etti.

İnce sigara ve sigara filtrelerine de dikkat çeken Evrengil, slim ve ultra slim sigaraların daha az zararlı algısı oluşturduğunu belirtti. Sigara filtresinin ise tek kullanımlık büyük plastik atıklardan biri olduğunu söyleyerek bu alanda da düzenleme yapılması gerektiğini dile getirdi.

Uzmanlar, tütün salgınıyla mücadelede çocukları ve gençleri merkeze alan, denetimi güçlü, sosyal eşitsizlikleri dikkate alan ve nikotin endüstrisinin pazarlama stratejilerine karşı net önlemler içeren kapsamlı bir plan gerektiğini vurguladı.

CocukDoktoru.Net