Spor yapan çocuklarda kalp hastalıklarına işaret eden 4 önemli sinyal

Bilge Türk | Çocuk Doktoru
ANKARA, TÜRKİYE — Spor yapan çocuklarda egzersiz sırasında ortaya çıkan göğüs ağrısı, bayılma, çabuk yorulma ve çarpıntı bazı kalp hastalıklarının erken belirtisi olabilir.

Acıbadem Üniversitesi Atakent Hastanesi Çocuk Kardiyolojisi Uzmanı Doç. Dr. Erman Çilsal, sporun çocukların fiziksel, zihinsel ve ruhsal gelişiminde önemli rol oynadığını belirterek ailelerin çocuklarını erken yaşta sevdikleri spor dallarına yönlendirmesinin değerli olduğunu söyledi. Ancak bazı doğumsal ya da sonradan gelişen kalp hastalıklarının özellikle yoğun fiziksel aktivite sırasında ilk belirtilerini verebildiğine dikkat çeken Çilsal, ailelerin bazı şikâyetleri “normal yorgunluk” veya “kondisyonsuzluk” diye geçiştirmemesi gerektiğini vurguladı.

Spor desteklenmeli, belirtiler ihmal edilmemeli

Çocukların düzenli spor yapması; kas ve iskelet gelişimi, kilo kontrolü, sosyal uyum, özgüven ve ruh sağlığı açısından büyük önem taşır. Futbol, basketbol, yüzme, atletizm, voleybol ve benzeri branşlar çocukların hem bedensel hem de sosyal gelişimini destekler.

Ancak spor sırasında ortaya çıkan bazı belirtiler dikkatle değerlendirilmelidir. Doç. Dr. Erman Çilsal, çocuklarda kalp hastalıklarının her zaman belirgin bulgularla başlamayabileceğini, bazı yakınmaların ilk kez yoğun efor sırasında fark edilebileceğini ifade etti.

Özellikle futbol, basketbol, yüzme ve atletizm gibi yüksek efor gerektiren branşlarda çocukların vücut sinyalleri daha yakından izlenmelidir. Çünkü kalp, egzersiz sırasında daha fazla çalışır; doğumsal kalp sorunları, kalp kası hastalıkları veya ritim bozuklukları bu dönemde belirti verebilir.

Bu nedenle amaç çocuğu spordan uzaklaştırmak değil, güvenli spor yapmasını sağlamaktır. Şikâyeti olan her çocuğun sporu tamamen bırakması gerekmez. Önemli olan, çocuk kardiyolojisi değerlendirmesiyle güvenli sınırların belirlenmesidir.

Egzersizle gelen göğüs ağrısı değerlendirilmelidir

Çocuklarda her göğüs ağrısı kalp kaynaklı değildir. Büyüme çağında kas-iskelet sistemi, solunum yolu sorunları, reflü, stres veya göğüs duvarı hassasiyeti gibi birçok farklı neden göğüs ağrısına yol açabilir.

Ancak egzersiz sırasında ortaya çıkan, tekrarlayan ve çocuğun oyunu ya da antrenmanı bırakmasına neden olan göğüs ağrısı mutlaka ciddiye alınmalıdır.

Doç. Dr. Çilsal’a göre koşarken, merdiven çıkarken, maç sırasında ya da yoğun antrenman esnasında gelişen göğüs ağrıları çocuk kardiyolojisi uzmanı tarafından değerlendirilmelidir. Bu tür ağrılar bazı çocuklarda kalp kası hastalıkları, doğumsal koroner damar anomalileri veya ritim bozukluklarıyla ilişkili olabilir.

Ailelerin burada dikkat etmesi gereken nokta, ağrının ne zaman başladığıdır. Dinlenme sırasında kısa süreli ve hafif bir ağrı ile her antrenmanda tekrarlayan, eforla artan ve çocuğu durmaya zorlayan ağrı aynı şekilde değerlendirilmemelidir.

Çocuk “koşunca göğsüm ağrıyor”, “maçta göğsüm sıkışıyor” veya “nefesim yetmiyor” diyorsa bu şikâyetler not edilmeli ve hekime ayrıntılı şekilde anlatılmalıdır.

Spor sırasında bayılma ileri inceleme gerektirir

Çocuklarda bayılma çoğu zaman iyi huylu nedenlerle ortaya çıkabilir. Açlık, susuzluk, uzun süre ayakta kalma, sıcak ortam, heyecan, korku veya tansiyon düşüklüğü bayılmaya yol açabilir.

Ancak spor ya da egzersiz sırasında yaşanan bilinç kaybı farklı değerlendirilmelidir. Özellikle koşarken, yarışırken, maç sırasında, yüzme antrenmanında veya ani efor esnasında gelişen bayılma ciddi bir uyarı işareti olabilir.

Doç. Dr. Çilsal, egzersiz sırasında görülen bayılmaların ciddi ritim bozuklukları, kalp kası hastalıkları veya bazı doğumsal kalp problemleriyle ilişkili olabileceğini belirtti.

Aileler ve antrenörler, spor sırasında bayılan çocuğun durumunu “aç kaldı”, “çok yoruldu” veya “heyecanlandı” diyerek geçiştirmemelidir. Bu açıklamalar bazı durumlarda doğru olabilir; ancak egzersizle ilişkili bayılma mutlaka ileri değerlendirme gerektirir.

Bayılma öncesinde çarpıntı, göğüs ağrısı, baş dönmesi, göz kararması veya nefes darlığı olup olmadığı da önemlidir. Bu bilgiler, çocuk kardiyolojisi uzmanının değerlendirmesinde yol gösterici olabilir.

Çabuk yorulma ve performans düşüklüğü kalp sinyali olabilir

Spor yapan çocuklarda yorulma beklenen bir durumdur. Ancak çocuğun yaşıtlarına göre belirgin şekilde çabuk yorulması, oyundan erken çıkmak istemesi, antrenman sırasında sık sık durması veya kısa sürede nefes nefese kalması dikkatle izlenmelidir.

Bu durum her zaman kalp hastalığı anlamına gelmez. Kondisyon eksikliği, kansızlık, solunum problemleri, uyku düzensizliği, beslenme yetersizliği veya enfeksiyon sonrası toparlanma dönemi de performansı etkileyebilir.

Fakat düzenli spor yapan bir çocukta belirgin performans düşüklüğü varsa, çocuk daha önce yapabildiği aktiviteleri artık yapmakta zorlanıyorsa veya yaşıtlarından sürekli geri kalıyorsa kalp-damar sistemi açısından değerlendirme gerekebilir.

Doç. Dr. Çilsal, bazı doğumsal kalp sorunları veya kalbin çalışma kapasitesini etkileyen hastalıkların çocuklarda çabuk yorulma ve efor kapasitesinde düşüşle belirti verebileceğini söyledi.

Ailelerin gözlemi bu noktada çok değerlidir. Çocuğun antrenman performansındaki değişim, merdiven çıkarken zorlanma, oyun sırasında sık mola verme, dudaklarda morarma, nefes nefese kalma veya halsizlik gibi bulgular hekime aktarılmalıdır.

Çarpıntı ve aile öyküsü mutlaka sorgulanmalı

Spor sırasında kalp hızının artması normaldir. Egzersiz yapan bir çocuğun kalbi, vücudun artan oksijen ihtiyacını karşılamak için daha hızlı çalışır. Ancak her çarpıntı hissi normal kabul edilmemelidir.

Ani başlayan, çok hızlı hissedilen, düzensiz, rahatsızlık veren veya çocuğu durmaya zorlayan çarpıntılar çocuk kardiyolojisi açısından değerlendirilmelidir.

Doç. Dr. Çilsal’a göre çarpıntıya baş dönmesi, göz kararması, halsizlik, göğüs rahatsızlığı, bayılacak gibi olma veya nefes darlığı eşlik ediyorsa ritim bozukluğu açısından ileri inceleme yapılmalıdır. Özellikle egzersiz sırasında başlayan çarpıntılar daha dikkatli ele alınmalıdır.

Aile öyküsü de çocuklarda kalp değerlendirmesinde önemli bir başlıktır. Çilsal, “Aile öyküsü bazen belirtiden daha değerlidir” diyerek bazı kalıtsal kalp hastalıklarının çocukluk döneminde belirti vermeden ilerleyebileceğini vurguladı.

Ailede genç yaşta açıklanamayan ani ölüm, ciddi ritim bozukluğu, kardiyomiyopati veya genetik kalp hastalığı öyküsü varsa çocuk mutlaka detaylı kardiyolojik değerlendirmeden geçirilmelidir.

Doğru tarama ve uzman değerlendirmesiyle çocukların güvenle spor yapması mümkündür. Bu süreçte hedef, çocuğu gereksiz yere spordan uzaklaştırmak değil; hangi koşullarda, hangi yoğunlukta ve hangi branşta güvenli spor yapabileceğini belirlemektir.

Spor yapan çocuklarda göğüs ağrısı, egzersiz sırasında bayılma, yaşıtlarından çabuk yorulma ve rahatsız edici çarpıntı gibi belirtiler görülüyorsa ailelerin vakit kaybetmeden çocuk sağlığı uzmanına veya çocuk kardiyolojisi uzmanına başvurması önerilir.

Bu haber bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi, spor uygunluğu ve çocuklarda kalp hastalığı değerlendirmesi için mutlaka çocuk kardiyolojisi uzmanına başvurulmalıdır.

www.cocukdoktoru.net