Çocuklarda krup: Havlar tarzda öksürük ve nefes darlığına dikkat edin

Bilge Türk | Çocuk Doktoru

İZMİR, TÜRKİYE — Çocuklarda özellikle geceleri başlayan havlar tarzda öksürük ve nefes alırken duyulan tiz ses krup belirtisi olabilir; dinlenme sırasında solunum güçlüğü gelişmesi ise acil değerlendirme gerektirebilir.

Sonbahar ve kış aylarında solunum yolu enfeksiyonlarının yaygınlaşmasıyla daha sık görülen krup, çoğunlukla hafif seyreden viral bir hastalık olarak biliniyor. Ancak küçük çocukların solunum yollarının yetişkinlere göre daha dar olması, sınırlı bir şişliğin bile hava geçişini belirgin biçimde etkilemesine neden olabiliyor.

Batıgöz Sağlık Grubu Balçova Cerrahi Tıp Merkezi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Uzm. Dr. Fikret İşbilir, ailelerin havlar tarzda öksürüğün yanı sıra çocuğun solunum biçimini, genel durumunu ve dinlenme sırasında olağan dışı ses çıkarıp çıkarmadığını gözlemlemesi gerektiğini belirtti.

Krup en sık küçük çocuklarda görülüyor

Krup; gırtlak, ses tellerinin alt bölümü ve soluk borusunun üst kısmında şişmeye yol açan bir üst solunum yolu enfeksiyonu olarak tanımlanıyor. Hastalık en sık 6 ay ile 3 yaş arasındaki çocuklarda görülse de daha büyük çocukları da etkileyebiliyor.

Uzm. Dr. İşbilir, krupun çoğunlukla parainfluenza virüslerinden kaynaklandığını, influenza ve RSV gibi başka solunum yolu virüslerinin de benzer bir tabloya yol açabileceğini ifade etti.

Hastalık başlangıçta burun akıntısı, hafif ateş, ses kısıklığı ve sıradan bir öksürük gibi belirtilerle ortaya çıkabiliyor. Solunum yolundaki şişlik ilerlediğinde öksürüğün niteliği değişebiliyor ve nefes alma sırasında tiz bir ses duyulabiliyor.

İşbilir, küçük çocuklarda hava yolunun daha dar olduğuna dikkat çekerek, “Solunum yolunda gelişen hafif bir şişlik bile nefes alıp vermeyi belirgin biçimde etkileyebilir. Bu nedenle öksürüğün karakterindeki ve çocuğun solunumundaki değişiklikler yakından izlenmelidir” dedi.

Gece başlayan havlar tarzda öksürük tipik belirti

Krupun en belirgin bulgularından biri, köpek havlamasını veya fok sesini andıran kuru ve sert öksürük olarak gösteriliyor. Çocuk gündüz saatlerinde hafif soğuk algınlığı belirtileri yaşarken gece aniden bu öksürükle uyanabiliyor.

Nefes alırken ortaya çıkan tiz ve gürültülü ses ise “stridor” olarak adlandırılıyor. Stridor, üst solunum yolunda daralma bulunduğunu gösterebiliyor. Ses yalnızca çocuk ağlarken veya hareketliyken ortaya çıkıyorsa tablo daha hafif olabilirken, çocuk sakin ve dinlenme hâlindeyken de duyulması daha ciddi bir daralmaya işaret edebiliyor.

Solunum sıkıntısının şiddeti yalnızca sesin yüksekliğine bakılarak değerlendirilmemeli. Çocuğun nefes alırken zorlanması, göğsünde veya boynunda çekilme olması, davranışlarının değişmesi ve olağan dışı biçimde halsizleşmesi de birlikte dikkate alınmalı.

Evde ilk adım çocuğu sakinleştirmek

Krup atağı sırasında ağlama ve huzursuzluk solunum sıkıntısını artırabileceği için çocuğun öncelikle sakinleştirilmesi gerekiyor. Çocuğun rahat nefes alabildiği pozisyonda tutulması, zorla yatırılmaması ve ebeveyninden ayrılmaması önem taşıyor.

Hafif belirtileri bulunan bazı çocuklarda serin hava kısa süreli rahatlama sağlayabiliyor. Ancak bu uygulama tıbbi değerlendirmenin veya hekim tarafından planlanan tedavinin yerine geçmiyor.

Uzm. Dr. İşbilir, sıcak buhar uygulamalarına karşı aileleri uyararak, bu yöntemin yararının yeterince gösterilmediğini ve özellikle küçük çocuklarda ciddi yanıklara neden olabileceğini belirtti. Çocuğun sıcak su dolu bir kabın üzerine eğilmesi, buharlı banyoda uzun süre tutulması veya doğrudan sıcak buhar solutulması önerilmiyor.

Çocuk rahat biçimde yutabiliyorsa sıvı alımı desteklenebilir. Ancak belirgin solunum sıkıntısı, yutma güçlüğü veya ağızdan salya akması bulunan çocuklara zorla yiyecek ve içecek verilmemeli; zaman kaybetmeden sağlık yardımı alınmalı.

Hangi belirtilerde acil yardım alınmalı?

Krup çoğu çocukta birkaç gün içinde hafiflese de solunum yolundaki daralma bazı vakalarda hızla ilerleyebiliyor. Aşağıdaki belirtilerden biri görüldüğünde gecikmeden acil tıbbi yardım alınması gerekiyor:

• Çocuk sakin ve dinlenme hâlindeyken stridor duyulması
• Kaburgalar arasında, göğüs kemiği çevresinde veya boyunda içeri çekilme görülmesi
• Nefes almakta belirgin zorlanma veya solunumun olağandan farklılaşması
• Dudaklarda, dilde veya ciltte morarma ya da belirgin solukluk
• Yutkunma güçlüğü veya ağızdan normalden fazla salya akması
• Olağan dışı uyku hâli, aşırı halsizlik veya çocuğun güçlükle uyandırılması
• Bilinç durumunda değişiklik, tepkilerin azalması veya gevşeklik
• Solunum sıkıntısıyla birlikte sakinleştirilemeyen yoğun huzursuzluk

İşbilir, özellikle dinlenme sırasında devam eden gürültülü solunumun göz ardı edilmemesi gerektiğini belirterek, “Belirgin solunum sıkıntısı bulunan bir çocukta evde uygulanacak yöntemlerle zaman kaybedilmemelidir” uyarısında bulundu.

Tedavi belirtilerin şiddetine göre belirleniyor

Krup tedavisi, çocuğun yaşı, genel durumu ve solunum yolu daralmasının derecesine göre planlanıyor. Her çocuk için aynı ilaç veya aynı tedavi yaklaşımı uygulanmıyor.

Hekim tarafından gerekli görülen vakalarda hava yolundaki şişliği azaltmak amacıyla kortikosteroid ilaçlar kullanılabiliyor. Orta veya ağır solunum sıkıntısı bulunan çocuklarda sağlık kuruluşunda nebülize adrenalin uygulanması ve belirtilerin yeniden ortaya çıkma ihtimaline karşı tıbbi gözlem gerekebiliyor.

İlaçların dozu ve uygulama biçimi mutlaka hekim tarafından belirlenmeli. Ailelerin daha önce başka bir çocuğa verilmiş ilaçları kullanmaması ve reçetesiz biçimde kortikosteroid ya da adrenalin uygulamaması gerekiyor.

Krup çoğunlukla virüslerden kaynaklandığı için antibiyotikler rutin tedavide kullanılmıyor. Antibiyotik ancak hekim değerlendirmesinde ayrıca bakteriyel bir enfeksiyon saptanması durumunda gündeme gelebiliyor.

Kreş ve okulda bulaşmaya karşı önlem alınmalı

Krupa yol açabilen virüsler, solunum yolu salgıları, öksürük ve hapşırık sırasında yayılan damlacıklar ile yakın temas yoluyla bulaşabiliyor. Kreş, anaokulu ve okul gibi çocukların bir arada bulunduğu ortamlarda bulaşma riski artabiliyor.

Çocuklara yaşlarına uygun el yıkama alışkanlığı kazandırılması, sık dokunulan yüzeylerin temizlenmesi, kapalı alanların havalandırılması ve hastalık belirtileri bulunan çocukların yakın temasının azaltılması bulaşma riskini sınırlayabilir.

Krup hastalığını doğrudan önleyen özel bir aşı bulunmuyor. Bununla birlikte çocukluk çağı aşılarının önerilen takvime uygun uygulanması, aşıyla önlenebilen bazı ciddi solunum yolu enfeksiyonlarına karşı koruma sağlıyor.

Uzm. Dr. İşbilir, belirtilerin her çocukta aynı şiddette görülmeyebileceğini vurgulayarak ailelerin özellikle gece saatlerinde çocuğun solunumunu ve genel durumunu takip etmesini, kötüleşme fark edildiğinde tıbbi değerlendirmeyi ertelememesini önerdi.

Bu içerik bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hekim muayenesinin, tanının veya kişiye özel tedavinin yerine geçmez. Çocukta belirgin solunum güçlüğü, morarma veya bilinç değişikliği varsa 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır.

CocukDoktoru.Net