Engelliler ve Engelsizler: Ayrı Dünyalar Yerine Ortak Yaşam

YUSUF GÜNDÜZ / ÇOCUK DOKTORU / İZMİR

Toplumun en önemli sınavlarından biri, engelli bireylerle kurduğu ilişkidir. Bir belediye otobüsünde, bir kültür merkezinde ya da bir yürüyüş yolunda yaşanan küçük bir olay bile, aslında engellilere bakış açımızı ortaya koyuyor. Eğitimci Yusuf Gündüz’ün tanıklıkları, engelli bireylerin yaşadığı görünmez engelleri gözler önüne seriyor.

Bir Otobüs Yolculuğu: Onura Dokunan Acıma

1980’li yıllarda Ankara’da yaşanan bir olay, engelli bireylerin günlük yaşamda karşılaştığı sorunlara çarpıcı bir örnek oluşturuyor. Kızılay’dan binen genç bir görme engelli, otobüste oturmak istememesine rağmen yolcular tarafından zorla oturtuluyor. Delikanlı, “Hocam, oturmadığım zaman bana küfrediyorlar” diyerek aslında toplumun yanlış bir “koruma refleksine” işaret ediyor.

Gündüz, bu olay üzerine yazdığı dizelerinde şöyle sesleniyor:
“Bana kör diyorlar, acıyorlar da içtensiz duygularla. Eğer saygınız yoksa kendinize, bana saygılı olun, onuruma dokunmayın.”

Kültür Merkezi’nde Ayrı Dünyalar

Yıllar sonra İzmir’de Engelliler Kültür Merkezi’nde yaşanan bir başka deneyim, engellilerin toplumdan nasıl ayrıştırıldığını gösteriyor. “Bugün sadece engelliler girebilir” uyarısıyla karşılaşan Gündüz, yüksek sesle tepki gösteriyor:

“Orta Çağ’da sağırları şeytan taşıyor diye ayırırlardı. Körleri değirmen taşına koşarlardı. Şimdi de engellileri engelsizlerden ayırıyorsunuz. Bu çağın değil, orta çağın cezasıdır bu.”

Kısa süre sonra engelsizler de içeri alınır. Önce sessizlik olsa da, birkaç dakika içinde engelliler ve engelsizler birlikte şarkılar söylemeye, müziğe eşlik etmeye başlar. Gece sonunda herkes mutlu ayrılır.

Bir Çay Sohbetinde Gizlenen Ön Yargı

Bir başka gün, Engelliler Kültür Merkezi’nde genç bir görme engelli delikanlı çayını karıştırırken, karşısındaki bir kadın şaşkınlıkla “Aaaa sen körmüşsün!” diyerek aslında farkında olmadan ortamın tüm enerjisini bozuyor.

Delikanlı, sessizce kalkıp arkadaşının yanında yürüyüp uzaklaşır. Gündüz, bu durumu “Eğitimli kör, dirsek teması ile yürür, onuruyla yaşar” diyerek yorumluyor. Buradan çıkardığı ders ise net: Engellilerin duygusal incinmeleri önlemek için eğitim kurumlarında moral destek dersleri verilmelidir.

Otobüslerde Ayrımcılığın Gölgesi

İzmir’de “Engelliler Otobüsü” uygulaması da bir başka tartışma konusu. Gündüz, bu özel otobüslerin aslında engellileri toplumdan izole ettiğini savunuyor. Ona göre çözüm, engellilerin engelsizlerle aynı araçlarda yolculuk yapması:

“Engelliler ile engelsizleri ayırmamak, eğitim bilimi açısından engellilere sunulacak en güzel armağandır.”

Bürokrasi mi, Çözüm mü?

Engelliler için konulan bu özel otobüs seferlerinin yıllar içinde gereksiz hale geldiğini, ancak bürokratik alışkanlık nedeniyle sürdürüldüğünü vurgulayan Gündüz, Buckingham Sarayı’nda yüzyıllarca korunan “bir çiçeğin nöbeti” örneğini hatırlatıyor. Sorusu basit ama derin: “Bu da bir bürokrasi zaferi mi?”

www.cocukdoktoru.net